Και όμως η ιδιωτική τηλεόραση πρόλαβε την οικονομική κρίση. Καιρό πριν είχε πάρει τα μέτρα της (κόβοντας σειρές αλλά και ενημερωτικές εκπομπές, απολύοντας κόσμο) και φέτος η εικόνα που παρουσιάζει δείχνει πώς συμμορφώθηκε, ώστε να προλάβει ζημιές και χασούρες.
Ποιος φανταζόταν παιχνίδια ριάλιτι στο Mega με παρουσιάστρια την Ευγενία Μανωλίδου; Ποιος φανταζόταν την τηλεόραση σε όλη της την επικράτεια να μυρίζει πεσκανδρίτσα και εξωτικά σουφλέ; Τα σίριαλ που παίζονται μετριούνται στα δάκτυλα του ενός χεριού. Ανάμεσά τους μια σημαντική δουλειά στο Mega. Ομως ένα «Νησί» δεν φέρνει το καλοκαίρι...
Από τότε που η διαφήμιση ανέκρουσε πρύμναν, τα πάντα άλλαξαν στην άλλοτε χαρωπή ελληνική τηλεόραση. Η οικονομική κρίση είχε κάνει την εμφάνισή της 4-5 χρόνια νωρίτερα και η πληθώρα προγραμμάτων, ο καταιγισμός ακριβών σίριαλ τα οποία προοδευτικά έπεφταν σε ποιότητα και συνεπώς σε τηλεθέαση, την έκαναν εντονότερη. Η συμφόρηση, μοιραία, μεταφράστηκε σε χασούρα και ήταν θέμα χρόνου κάποιος να πατήσει φρένο. Πρώτοι οι γερμανοί εταίροι τού Alpha. Προγράμματα που δεν «πήγαιναν», κόβονταν στη μέση της σεζόν. Σίριαλ εξαφανίστηκαν αφήνοντας τα δράματα... ημιτελή. Το προσωπικό συρρικνώθηκε και όλα επανασχεδιάστηκαν με γνώμονα το κόστος.
Τις περικοπές ακολούθησαν και οι υπόλοιποι τηλεοπτικοί σταθμοί, ισχυριζόμενοι ότι έχουν χάσει το 60% των εσόδων τους, ότι δεν συμφέρει πλέον να ρισκάρουν το συρρικνωμένο έτσι κι αλλιώς ποσοστό κέρδους τους. Και μέσα στην κρίση ουδείς διακινδυνεύει ανοίγματα. Μειώνουν το κόστος των προγραμμάτων, κάνουν εθελούσιες εξόδους και απολύσεις προσωπικού, αφού έχει πέσει η παραγωγή. Ετσι, το πρόγραμμά τους κατακλύζεται από σόου και ριάλιτι παντός είδους, από διαγωνισμούς μοντέλων, τραγουδιστών και μαγείρων. Τα σίριαλ εξοβελίζονται ως ακριβά και ασύμφορα και τα ελάχιστα εναπομείναντα υπακούουν σε νέες εντολές: εκπομπές με χαμηλά έξοδα παραγωγής. Οι χώροι, οι ηθοποιοί, τα κείμενα, οι ρόλοι, η εξέλιξη του δράματος εξαρτώνται από την οικονομική βάση και όχι από τα καλλιτεχνικά κριτήρια. Τα σενάρια συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις των καναλιών κατόπιν παραγγελιών σε δικούς τους συγγραφείς και φροντίζουν το στόρι να εξελίσσονται ευθέως ανάλογα με τα κόστη... Αλλά ακόμα και μια εκπομπή ή σίριαλ με τηλεθέαση 20% δεν θεωρούνται βιώσιμα στην αγορά.
Μείωση δαπάνης κατά 300 εκατ.
Αλλά πώς φτάσαμε ώς εδώ; Ως γνωστόν, τα νούμερα τηλεθέασης κάθε εκπομπής είναι τα κριτήρια που ορίζουν και τη διαφημιστική τιμολόγηση. Αν η διαφημιστική πίτα πριν από την κρίση ήταν 700 εκατ. ευρώ, σήμερα έπεσε στα 400 εκατ., με τάση να κατέβει στα 300 εκατ. Πριν από λίγα χρόνια, το μέσο κόστος κάθε επεισοδίου ενός σίριαλ, ήταν 80-100 χιλιάδες ευρώ. Το 50% απορροφούσαν συντελεστές (σκηνοθέτης, σεναριογράφος, βασικοί πρωταγωνιστές). Τώρα όμως οι τιμολογήσεις των διαφημιστικών εταιρειών βρίσκονται σε ελεύθερη πτώση όπως οι τιμές του χρηματιστηρίου. Αν ένα πρόγραμμα με 20% τηλεθέαση είχε διαφημιστικά έσοδα ικανά να καλύψουν το κόστος παραγωγής του, σήμερα με ένα αντίστοιχο ποσοστό δεν καλύπτει ούτε το 50% του κόστους. Ποιο κανάλι θα επιχειρήσει την παραγωγή μιας σοβαρής σειράς κόστους 200 χιλ. ευρώ ανά επεισόδιο (συνολικού κόστους περίπου έξι εκατ. ευρώ) αφού, όπως ισχυρίζονται οι ειδικοί, δεν θα βγάλει σ' ένα χρόνο τα έξοδά της, ακόμα κι αν παιχτεί σε επανάληψη επί δέκα φορές... Γιατί να μην επενδύσει σ' ένα ριάλιτι ή τηλεπαιχνίδι των 15 χιλ. ευρώ το επεισόδιο ή σε μια εκπομπή τύπου «Ράδιο Αρβύλα» που κοστίζει το 1/10 ενός σίριαλ, φέρνει πολύ καλά νούμερα και διαπραγματεύεται με καλύτερη διαφημιστική απόδοση;
Μέσα σε όλα αυτά, το καλοφτιαγμένο κατά γενική ομολογία «Νησί», κάνει τη θεαματική διαφορά αλλά κι αυτό με το αζημίωτο. Το κόστος αγγίζει τις 180 χιλ. ευρώ το επεισόδιο και παρά το 70%-80% τηλεθέασης, ο σταθμός, ίσως και να καλύψει τα έξοδα παραγωγής.
«Σήμερα, όποιο ποσοστό τηλεθέασης κι αν πετύχεις, δεν αλλάζει τίποτα» ισχυρίζεται παραγωγός που δουλεύει χρόνια στην τηλεόραση. «Το "Νησί" σκίζει και, ως πρώτο σε τηλεθέαση, έχει μεγαλύτερο μερίδιο στην πίτα της διαφήμισης, η οποία όμως, μην ξεχνάμε, έχει μικρύνει, αφού έχει αλλάξει τιμολόγηση και η εικόνα της δηλώνει ξεκάθαρα και ωμά: το limit μου για μια ωριαία εκπομπή ή σίριαλ που παίζεται στην prime time (την ακριβότερη ζώνη) είναι από 20 χιλ. έως 30 χιλ. ευρώ».
Ενα άλλο θολό τοπίο στον κόσμο της τηλεόρασης έχει το όνομα «παραγωγή» και «παραγωγοί». Στην Ελλάδα, ιδιώτες, πραγματικά ανεξάρτητοι παραγωγοί, με έλεγχο πάνω στο προϊόν τους, δεν υπάρχουν. Οι ίδιοι οι σταθμοί παράγουν προγράμματα, διατηρώντας δικές τους εταιρείες παραγωγής. Αν εξαιρέσεις κάποιους σκηνοθέτες (Μανουσάκη, Μαρκίδη, Κουτσομύτη, Κοκκινόπουλο), που, έχοντας ήδη κάνει στο παρελθόν πετυχημένα σίριαλ, διεκδικούσαν απ' τους σταθμούς την παραγωγή, αλλά και κάποιους ...δημοσιογράφους, ουδείς μπορεί να συστηθεί στην ελληνική τηλεοπτική αγορά ως παραγωγός.
Ο σκουπιδότοπος των Ευρωπαίων
«Εγώ λέγομαι παραγωγός, αλλά στην πραγματικότητα κάνω εκτέλεση παραγωγής», εξηγεί επαγγελματίας του χώρου. «Μου δίνουν το budget και οργανώνω το πρόγραμμα. Δεν ξέρω κάποιον που είπε: διαθέτω τρία εκατ. ευρώ για ένα σίριαλ. Χρειάζονται τεράστια δανειακά αποθέματα για να κάνεις ο ίδιος την παραγωγή και την πουλήσεις. Τα κανάλια χρησιμοποιούν τις δικές τους εταιρείες παραγωγής με εφ' όρου ζωής δικαιώματα μετάδοσης των προγραμμάτων. Ετσι κι αλλιώς, το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων στην τηλεόραση είναι αδιαβάθμητο...»
Τα βραζιλιάνικα και τα τούρκικα προγράμματα γνωρίζουν θραύση στη χώρα μας. Εμείς τι καταφέραμε να πουλήσουμε στο εξωτερικό από ποιοτικά μάλιστα προγράμματα όπως το «Δέκα» ή «Τα ματωμένα χώματα» πριν από μερικά χρόνια;
«Ως τεχνική υποδομή ήμασταν ο σκουπιδότοπος των Ευρωπαίων» παραδέχεται άνθρωπος στον τομέα μάρκετινγκ τηλεοπτικού σταθμού. «Δεν είχαμε το μηχανισμό να πουλάμε σίριαλ στο εξωτερικό όπως κάνουν άλλες χώρες. Κι αυτό συνδέεται με μια άλλη πληγή της ελληνικής παραγωγής, την έλλειψη τεχνολογίας high definition, στην οποία δεν επένδυσαν, παρόλο που το κόστος της θα μπορούσε να αποσβεστεί εάν οι υπεύθυνοι διαπραγματεύονταν εμπορικά την προβολή των προϊόντων τους και σε άλλες τηλεοπτικές ευρωπαϊκές αγορές. Πρόσφατα ήρθε για πρώτη φορά βαν high definition, νοικιασμένο μάλιστα από το εξωτερικό. Ποιος θα μεταδώσει σήμερα έναν αγώνα Champions League με αναλογικό Βαν;»
Και τώρα, μέσα στην κρίση, οι τηλεοπτικοί σταθμοί προσπαθούν να αφομοιώσουν το κόστος της ψηφιακής -το σήμα, σύμφωνα με ευρωπαϊκή οδηγία, μέχρι το 2012 πρέπει να έχει πάει σε όλη την Ελλάδα- που επιβαρύνει τους ίδιους, πέρα από κάποια ευρωπαϊκά κονδύλια. Και μετά, ξανά εν μέσω κρίσης πρέπει να περάσουν σε αλλαγή συστημάτων υψηλής ποιότητας και τεχνολογίας.
Το χάος της AGB
«Για να κάνω το συνήγορο του καπιταλιστή-διαβόλου, το ασφαλιστικό καθεστώς είναι για το κανάλι-εργοδότη δυσβάστακτο», μας λέει συνδικαλιστής της τηλεόρασης. «Κι αν σύμφωνα με το νόμο η επιπλέον φορολογία στους τηλεοπτικούς σταθμούς κατά 20% -ζήτημα μπλοκαρισμένο απ' τον Ιούλιο- ισχύσει, τότε θα είναι για όλους η χαριστική βολή. Αλλά και για τον εργαζόμενο η κατάσταση είναι ταπεινωτική, αφού από το μισθό των 1.000 ευρώ πληρώνει κάθε μήνα στο ΙΚΑ 440 ευρώ (μαζί με τον εργοδότη) χωρίς, ως γνωστόν, να απολαμβάνει καμιάς παροχή. Γιατί να μην υπάρχει ένα ενιαίο ταμείο για το θέαμα και το ακρόαμα; Γιατί το αγγελιόσημο να αφορά τους δημοσιογράφους και όχι τους τεχνικούς; Γιατί οι τελευταίοι να ασφαλίζονται στο ΙΚΑ και όχι στο ΤΣΠΕΑΘ; Ο οπερατέρ επιστρέφει από το Ιράκ και μπαίνει σε μια κλινική των Κάτω Πατησίων, ενώ ο δημοσιογράφος νοσηλεύεται με αμυχές στο Ιατρικό Κέντρο και παίρνει κι ένα μήνα αναρρωτική. Οι μακιγέζ και σκηνογράφοι, που τους πέφτει καθημερινά η μέση, αναγκάζονται να δουλεύουν ως ελεύθεροι επαγγελματίες. Πρέπει να βρουν λεφτά για να πληρώνουν το ΤΕΒΕ ή μια ιδιωτική ασφάλιση, αν θέλουν μια αξιοπρεπή αντιμετώπιση. Ας αφήσουμε ότι υπάρχουν δεκάδες φορείς διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων: άλλοι για τους σκηνοθέτες, άλλοι για τους σεναριογράφους κι άλλοι για τους μοντέρ, ηχολήπτες, διευθυντές φωτογραφίας. Ενα μπερδεμένο τοπίο που κατακερματίζει τα συμφέροντα όλων των εργαζομένων».
Ενας άλλος δυσλειτουργικός παράγοντας είναι το δομικό σύστημα μέσα στο οποίο λειτουργεί η τηλεοπτική αγορά: νούμερα τηλεθέασης από την αόρατη AGB, ανάλογοι προϋπολογισμοί και σχεδιασμοί προγράμματος απ' το κανάλι. Ενα ντόμινο που παρασύρει «αθώους» και «ενόχους» σε μια τυφλή κούρσα για την κατάκτηση της πρωτιάς. Ομως, κανείς ποτέ δεν έμαθε ποια είναι τα περίφημα 1.200 νοικοκυριά που διαθέτουν τα μηχανάκια μέτρησης τηλεθέασης της AGB. Ποιοι ορίζουν το περίφημο δείγμα και πού κατοικούν; Στα Λιόσια, στα Εξάρχεια, στη Γλυφάδα, στην Κηφισιά; Και τι θα γινόταν αν έσπαγε το μονοπώλιο, αν υπήρχε μια δεύτερη εταιρεία μέτρησης; Ποιος μπορεί να φανταστεί το εύρος των αποκλίσεων;
Η πτώση της αγοράς δημιούργησε μια στρατιά ανέργων καλλιτεχνών, σκηνοθετών, τεχνικών, σεναριογράφων. Πολλοί ζουν μέσα στην αγωνία και την κατάθλιψη και όσοι μπόρεσαν άλλαξαν δουλειά: Διευθυντής φωτογραφίας επί χρόνια δουλεύει σε σουπερμάρκετ, διευθυντής παραγωγής σε βιομηχανία παραγωγής ζυμαρικών. Συνάδελφοί τους μας λένε ότι χρόνια επαγγελματίες στην τηλεόραση, πενηντάρηδες πια, δεν μπορούν να βρουν δουλειά ούτε σε τοστάδικο.
«Κι όμως πέρασαν τρελά λεφτά από τα χέρια τους» λέει επαγγελματίας που δραστηριοποιείται χρόνια στην παραγωγή: «Με τη δεύτερη σειρά που παρέδιδε ο σεναριογράφος, έβγαζε 120 χιλ. ευρώ το χρόνο (3 χιλ. το επεισόδιο). Αλλά τι συνέβη; Κανείς δεν έπαιρνε υπόψη του την κρίση που ερχόταν. Αγόραζαν Μερσεντές και σπίτια στην Κηφισιά, γενικώς πέρασαν, χωρίς να το καταλάβουν, σ' ένα νέο λάιφ στάιλ. Και ξαφνικά κάποιος κλείνει το διακόπτη και... σκοτάδι. Οργανώνοντας το πρόσφατα μια μεγάλη παραγωγή έκανα πάνω από 300 ραντεβού με ανθρώπους του χώρου που ήταν άνεργοι. Και να ήθελα να μην αναλάβω το πρόγραμμα, ο λόγος για να ξαναδουλέψουν άνθρωποι ικανότατοι ήταν αρκετός. Με 1.000 ευρώ το μήνα ο άνεργος διευθυντής φωτογραφίας βιοπορίζεται. Προσωπικά κατάλαβα έγκαιρα ότι πρέπει να στραφούμε από τις ταινίες και τα σίριαλ στην ψυχαγωγία. Μέσα σε λίγα χρόνια δικαιώθηκα. Τα χρήματα ήταν λιγότερα, αλλά είχαμε δουλειά».
Αλλά μπορεί να συγκριθεί ένα μέτριο σίριαλ με την αθλιότητα που παρουσιάζουν τα περισσότερα ριάλιτι που φέτος κυριαρχούν σ' όλα τα κανάλια; «Ας παραβλέψουμε λίγο τις πολιτιστικές μας απαιτήσεις και ας το δούμε αναλογικά σε σχέση με την ποιότητα που οφείλει να έχει κάθε είδος», απαντά ο ίδιος πραγωγός. «Ποια είναι η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σ' ένα ευτελές σίριαλ που κοστίζει πολλά και σ' ένα ριάλιτι που κοστίζει ελάχιστα στον επιχειρηματία και άρα μπορεί να πληρώνει τον κόσμο;
Αναδημοσιευση Απο Ελευθεροτυπια
Δεν υπάρχουν σχόλια
Δημοσίευση σχολίου